به گزارش مدیاتی، فناوری در اقتصاد پرریسک امروز فقط ابزار افزایش بهرهوری نیست؛ به زیرساختی برای بقا، بازطراحی مدلهای کسبوکار و خلق فرصت از دل بحران تبدیل شده است. مدیران کسبوکارهای دیجیتال و صنایع غذایی، هوش مصنوعی، توسعه بازارهای بینالمللی، نوآوری سازمانی و استفاده هوشمندانه از منابع محدود را چهار مسیر اصلی رشد در شرایط دشوار میدانند.
هوش مصنوعی از ابزار تخصصی تا موتور تصمیمسازی کسبوکار
گسترش هوش مصنوعی در ایران دیگر به شرکتهای نرمافزاری یا استارتاپهای فناوریمحور محدود نیست. این فناوری بهتدریج در بخشهای مختلف زنجیره ارزش، از شناخت مشتری و پیشبینی تقاضا تا مدیریت عملیات و قیمتگذاری، نقش تصمیمساز پیدا میکند. اهمیت این تحول در آن است که هوش مصنوعی میتواند دادههای پراکنده را به بینش عملیاتی تبدیل کند؛ قابلیتی که در بازارهای بیثبات، ارزش آن از صرفهجویی هزینهای فراتر میرود.
سعید محمدی، همبنیانگذار و مدیرعامل گروه دیجیکالا، با اشاره به همین ظرفیت، کاربرد هوش مصنوعی را در سراسر زنجیره تجارت الکترونیک قابلتوسعه میداند. اعتبارسنجی مشتریان، بهینهسازی مسیرهای ارسال، ارتقای جستوجوی محصولات، پیشبینی میزان تقاضا و قیمتگذاری پویا، نمونههایی از حوزههایی هستند که تصمیمگیری الگوریتمی میتواند در آنها سرعت و دقت بیشتری ایجاد کند. در چنین مدلی، داده نه محصول جانبی عملیات، بلکه یکی از داراییهای اصلی کسبوکار است.
در کسبوکارهای توزیعی نیز هوش مصنوعی مستقیماً به کاهش اتلاف و بهبود تخصیص منابع کمک میکند. امین مروتپور، بنیانگذار و مدیرعامل کلانا، توضیح داده است که این مجموعه برای تعیین حجم سفارش فروشگاهها از سامانههای هوشمند بهره میگیرد. سامانه با تحلیل فروش، مرجوعی و ضایعات هر فروشگاه، نیاز احتمالی آن را برآورد میکند؛ فرایندی که در شبکهای متشکل از هزاران فروشگاه، با محاسبات دستی عملاً امکانپذیر نیست.
مزیت این رویکرد زمانی آشکارتر میشود که عوامل بیرونی مانند بارندگی، تعطیلی مدارس یا تغییر الگوی رفتوآمد، تقاضا را در بازهای کوتاه دگرگون میکنند. مدلهای هوشمند میتوانند با دریافت دادههای جدید، پیشبینیها را سریعتر اصلاح کنند و مانع انباشت موجودی، افزایش ضایعات یا کمبود کالا شوند. با این حال، کیفیت خروجی چنین سامانههایی مستقیماً به کیفیت داده، دسترسی پایدار به زیرساخت پردازشی و توان تحلیل انسانی وابسته است.
سجاد محمودانصاری، مدیرعامل تکنولایف، افزایش سرعت توسعه محصول و بهبود تجربه خرید را از نتایج استفاده از هوش مصنوعی در این مجموعه عنوان کرده است. همزمان، مسئله وابستگی به پلتفرمها و سرویسهای خارجی، یک ریسک راهبردی برای شرکتهای ایرانی به شمار میرود. محدودیت دسترسی، تغییر سیاست ارائهدهندگان خدمات یا تحریم میتواند تداوم فعالیت را مختل کند؛ به همین دلیل توسعه بخشی از زیرساختهای هوش مصنوعی در داخل سازمان، از یک انتخاب فناورانه به تصمیمی برای تابآوری کسبوکار تبدیل شده است.
دامنه اثرگذاری این فناوری نیز به تجارت الکترونیک ختم نمیشود. نفت و گاز، معدن، کشاورزی و مدیریت منابع آب، حوزههایی هستند که در آنها پیشبینی، پایش مستمر و بهینهسازی عملیات میتواند ارزش اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کند. مسئله اصلی در این صنایع، صرفاً خرید ابزار هوش مصنوعی نیست؛ بلکه ایجاد دسترسی به دادههای استاندارد، تعریف مسئله دقیق و اتصال راهکار فناورانه به فرایند واقعی کسبوکار است.
نوآوری سازمانی؛ پیوند صنعت با اکوسیستم ایدهها
کارآفرینی فناورانه زمانی از سطح ایده عبور میکند که به مسئلهای واقعی در بازار یا صنعت پاسخ دهد. سولماز صادقنیا، مدیرعامل گلرنگونچرز، بر همین پیوند میان نیازهای صنایع و ظرفیت اکوسیستم نوآوری تأکید دارد. در این الگو، مسائل شرکتهای گروه صنعتی شناسایی و برای دانشگاهها، مراکز رشد و کسبوکارهای نوآور ارسال میشود تا راهحلهای مختلف بررسی و ارزیابی شوند.
این مدل، فاصله میان پژوهش و کاربرد تجاری را کاهش میدهد و به شرکتهای بزرگ اجازه میدهد بهجای اتکا به منابع داخلی، از شبکه گستردهتری از استعدادها و ایدهها استفاده کنند. تطبیق راهکارهای هوش مصنوعی با نیازهای واقعی صنایع و روندهای جهانی نیز میتواند از سرمایهگذاریهای نمایشی جلوگیری کند؛ زیرا معیار اصلی، اثر راهکار بر هزینه، درآمد، کیفیت یا سرعت عملیات خواهد بود.
برای کسبوکارهای نوپا نیز آغاز مسیر لزوماً به سرمایهگذاری سنگین وابسته نیست. شناسایی یک ناکارآمدی مشخص، استفاده از زیرساختهای موجود، آزمون سریع فرضیه و تمرکز بر یک بازار محدود میتواند جایگزین توسعه پرهزینه و بلندمدت شود. در شرایطی که تأمین مالی دشوار است، مزیت رقابتی بیشتر از آنکه از اندازه سرمایه ناشی شود، به سرعت یادگیری و توان اصلاح مدل کسبوکار وابسته خواهد بود.
بازارهای بینالمللی و محدودیتهای توسعه کسبوکار ایرانی
دسترسی به بازارهای خارجی یکی از مسیرهای مهم رشد کسبوکارهای ایرانی است، اما این مسیر با موانعی مانند تحریم، دشواری دریافت خدمات بینالمللی، محدودیت نقلوانتقال مالی و پیچیدگیهای حقوقی همراه میشود. بنابراین توسعه بینالمللی تنها به عرضه محصول در کشور دیگر محدود نیست؛ کسبوکار باید توان رقابت قیمتی، سازگاری محصول، پشتیبانی محلی و مدیریت ریسک عملیاتی را نیز در اختیار داشته باشد.
امین مروتپور، الگوی شکلگیری کلانا را نزدیک به نمونههای موفق بریتانیایی میداند و توسعه آن در آلمان را فرصتی برای رقابت با برندهای خارجی ارزیابی کرده است. این نگاه نشان میدهد که حتی کسبوکاری با ریشه ایرانی میتواند با شناسایی شکاف بازار و بازتعریف ارزش پیشنهادی، خود را برای ورود به محیطی رقابتی آماده کند. بااینحال، موفقیت در بازار مقصد نیازمند شناخت رفتار مصرفکننده، الزامات قانونی، ساختار توزیع و ویژگیهای فرهنگی همان بازار است.
گلرنگونچرز نیز فعالیت خود را به یک محدوده جغرافیایی خاص محدود نمیکند و اندازه بازار و ارزشی را که محصول برای مشتری ایجاد میکند، از معیارهای مهم ارزیابی میداند. این رویکرد بر یک اصل اساسی کارآفرینی فناورانه تأکید دارد: نوآوری زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل میشود که مسئلهای معنادار را برای گروهی مشخص از مشتریان حل کند و امکان تکرارپذیری، مقیاسپذیری و توسعه در بازارهای تازه را داشته باشد.
در چنین شرایطی، بحران صرفاً عامل توقف نیست؛ میتواند ضعفهای مدلهای سنتی را آشکار و فضای لازم برای بازطراحی آنها را ایجاد کند. شرکتهایی که همزمان روی داده، زیرساخت بومی، شناخت مشتری، همکاری با اکوسیستم نوآوری و توسعه تدریجی بازار تمرکز میکنند، شانس بیشتری برای عبور از محدودیتها دارند. مسیر پیشرو البته ساده نیست، اما ترکیب فناوری با انضباط عملیاتی میتواند محدودیت منابع را به محرکی برای نوآوری و خلق ارزش تبدیل کند.
منبع: پیوست








