به گزارش مدیاتی:محققان در پژوهشی تازه هشدار میدهند که اتکای بیشازحد به ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است پیامدهای پنهانی برای تواناییهای ذهنی انسان داشته باشد. نتایج این مطالعه نشان میدهد کاربرانی که بدون پرسش یا ویرایش، پاسخهای تولیدشده توسط چتباتها را میپذیرند، بهتدریج اعتماد کمتری به قدرت استدلال و تفکر مستقل خود پیدا میکنند. بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که اثر نهایی این فناوری بیش از هر چیز به نحوه استفاده کاربران از آن بستگی دارد.
آیا هوش مصنوعی اعتماد ما به قدرت فکر کردن را کم میکند
محققان دریافتهاند هرچه وظایف فکری بیشتری را به هوش مصنوعی بسپاریم، احتمال از دستدادن اعتمادبهنفس نسبت به تواناییهای ذهنیمان افزایش مییابد. بر اساس یک پژوهش جدید، استفاده افراطی از چتباتها میتواند اعتماد کاربران به قدرت استدلال مستقل را کاهش دهد. بااینحال، تفاوت میان آسیب دیدن یا رشد کردن تنها به یک عامل بستگی دارد: شیوه تعامل ما با این فناوری.
در این مطالعه، رفتار ۱۹۲۳ فرد بزرگسال از آمریکا و کانادا در هنگام استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بررسی شد. نتایج نشان داد افرادی که بدون هیچ تغییر یا پرسشی، پاسخهای ارائهشده توسط هوش مصنوعی را میپذیرفتند، بیشتر احساس میکردند که مدلها «بهجای آنها» فکر میکنند. این گروه همچنین اعتمادبهنفس پایینتری در استدلال شخصی داشتند و احساس مالکیتشان نسبت به خروجی نهایی بسیار کم بود.
در مقابل، شرکتکنندگانی که با پاسخهای هوش مصنوعی فعالانه تعامل داشتند—مثل ویرایش، نقد یا رد پیشنهادها—اعتمادبهنفس بالاتر و حس مالکیت بیشتری نسبت به نتایج نشان دادند.
«سارا بالدئو»، نویسنده این پژوهش، میگوید نتیجه نهایی کاملاً به سبک استفاده ما بستگی دارد: هوش مصنوعی مولد میتواند باعث تقویت یا تضعیف عملکرد شناختی شود، و این اثر نه از خود ابزار، بلکه از نحوه کاربری ما ناشی میشود.
این یافتهها با مطالعهای دیگر درباره «اثر قورباغه آبپز» نیز همخوانی دارد: زمانی که وظایف سنگین و مبتنی بر استدلال را به هوش مصنوعی واگذار میکنیم، تواناییهای فکریمان ممکن است بهسرعت دچار افت شود. هر دو مطالعه بر یک نکته توافق دارند: واگذاری کامل کارها به ماشین، توان استدلال مستقل را کاهش میدهد، اما استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان یک ابزار کمکی به حفظ آن کمک میکند.
به گفته «ایتن مولیک»، دانشیار دانشگاه پنسیلوانیا، انسانها معمولاً ناخودآگاه ترجیح میدهند کمترین تلاش را انجام دهند، همین موضوع باعث استفاده منفعلانه از هوش مصنوعی میشود. او این روند را با از بین رفتن مهارت تقسیم طولانی پس از رواج ماشینحساب مقایسه میکند و هشدار میدهد: اگر هوش مصنوعی همه کار را انجام دهد، شما دیگر فعالانه فکر نخواهید کرد. اما اگر از آن مانند یک معلم خصوصی استفاده کنید که شما را به چالش میکشد، نتیجه کاملاً متفاوت خواهد بود.
محققان این چرخه را «حلقه اعتمادبهنفس» مینامند: افرادی که از ابتدا نسبت به تواناییهایشان مطمئن نیستند، بیشتر به هوش مصنوعی وابسته میشوند و همین وابستگی، تردید آنها را عمیقتر میکند. از نظر آنها اگر فردی احساس ناپایداری ذهنی دارد، استفاده سنگین از هوش مصنوعی میتواند برایش مضر باشد.
برای جلوگیری از فرسایش فکری، پژوهشگران ایجاد یک «داربست شناختی» را توصیه میکنند؛ یعنی پیش از کمکگرفتن از هوش مصنوعی، ابتدا خودتان یک برداشت اولیه از موضوع بسازید. همچنین تأکید میکنند که کاربران باید یاد بگیرند با هوش مصنوعی بحث کنند: رد کردن پاسخ اول، درخواست جزئیات بیشتر یا مطرحکردن مخالفت، همگی ضروریاند.
آنها یک دستور کاربردی برای دریافت پاسخهای دقیقتر و بدون تملق پیشنهاد میکنند:
«پاسخ خود را فقط بر اساس اطلاعات قابلتأیید ارائه بده. از تعریفکردن یا ایجاد رابطه عاطفی با من اجتناب کن.»
به گفته محققان، چنین دستوراتی باعث میشود هوش مصنوعی پاسخهایی شفافتر، قابلاتکاتر و چالشبرانگیزتر ارائه دهد و در نتیجه، قدرت استدلال مستقل کاربران حفظ شود.
