به گزارش مدیاتی:افزایش گلایه کاربران از تمامشدن زودهنگام بستههای اینترنت در هفتههای اخیر، بار دیگر بحث نحوه محاسبه حجم مصرفی اینترنت توسط اپراتورها را به یکی از موضوعات مورد توجه در فضای مجازی تبدیل کرده است. در پی افزایش این اعتراضها و طرح ادعاهایی درباره اعمال ضرایب جدید در محاسبه مصرف اینترنت، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات به اپراتورها برای بررسی و شفافسازی موضوع مهلت داد.
ایرانسل در آخرین روز این مهلت، با برگزاری نشستی خبری تلاش کرد سازوکار محاسبه حجم مصرفی مشترکان را تشریح و با انجام چند آزمایش عملی، نحوه کسر حجم از بستههای اینترنت را در شرایط مختلف به خبرنگاران نشان دهد.
در این نشست که با حضور محسن اخباری، معاون فنی و مهندسی ایرانسل، سعید عسکری، مدیرکل روابط عمومی و ارتباطات سازمانی، علیرضا مهری، معاون بازاریابی، فروش و توزیع و پیام مهدوی، مدیرکل توسعه محصول ایرانسل برگزار شد، مدیران این اپراتور با استناد به مقررات و ابلاغیههای سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، جزئیات نحوه محاسبه ترافیک بینالملل، داخلی و پیامرسانهای داخلی را توضیح دادند.
ترافیک بینالملل یکبهیک محاسبه میشود
محسن اخباری، معاون فنی و مهندسی ایرانسل، در این نشست گفت در ترافیک بینالملل، حجم مصرفی بهصورت عادی محاسبه میشود؛ به این معنا که اگر کاربر یک گیگابایت ترافیک بینالملل مصرف کند، یک گیگابایت از حجم بسته اینترنت او کسر خواهد شد.
به گفته او، در مورد ترافیک داخلی بر اساس مصوبات رگولاتوری، تخفیف ۶۳ درصدی اعمال میشود. بنابراین مصرف یک گیگابایت ترافیک داخلی، معادل حدود ۳۷ درصد مصرف ترافیک بینالملل از بسته کاربر خواهد بود.
در نتیجه، یک بسته یک گیگابایتی در صورت استفاده از ترافیک داخلی، امکان مصرف حدود ۲.۷ گیگابایت محتوا را فراهم میکند. این عدد یکی از مواردی است که در روزهای اخیر باعث شکلگیری برداشتهایی درباره اعمال ضریب ۲.۷ برای اینترنت شده است؛ در حالی که این ضریب مربوط به تخفیف ترافیک داخلی است و به معنای کسر ۲.۷ گیگابایت از بسته کاربر در ازای یک گیگابایت مصرف بینالملل نیست.
ایرانسل اعلام کرده است ترافیک داخلی شامل وبسایتها و سرویسهایی میشود که IP آنها از سوی سازمان فناوری اطلاعات اعلام شده و در فهرست ترافیک داخلی قرار گرفتهاند.
پیامرسانهای داخلی چه میزان از بسته را مصرف میکنند؟
پیام مهدوی، مدیرکل توسعه محصول ایرانسل، نیز در توضیح نحوه محاسبه ترافیک پیامرسانهای داخلی گفت برای این نوع ترافیک تخفیف ۷۵.۲ درصدی نسبت به ترافیک بینالملل در نظر گرفته شده است.
بر این اساس، با یک گیگابایت از حجم بسته، کاربر میتواند حدود ۴.۰۳ گیگابایت ترافیک در پیامرسانهای داخلی داشته باشد. ارسال و دریافت پیام، فایل، عکس و ویدئو در پیامرسانهای داخلی نیز مشمول همین سازوکار محاسبه میشود.
رگولاتوری: ضریب ۲.۷ برای اینترنت بینالملل اعمال نشده است
در کنار توضیحات ایرانسل، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نیز درباره ادعاهای مطرحشده در خصوص اعمال ضریب ۲.۷ برای محاسبه مصرف اینترنت بینالملل موضعگیری کرده است.
بر اساس توضیحات رگولاتوری، حجم بستههای اینترنت کاهش پیدا نکرده و ضریب افزایشی برای محاسبه ترافیک بینالملل اعمال نشده است. بنابراین عدد ۲.۷ نباید به این معنا تفسیر شود که یک گیگابایت مصرف اینترنت بینالملل، ۲.۷ گیگابایت از بسته مشترک کم میکند.
به این ترتیب، بخش قابل توجهی از ابهام ایجادشده در فضای مجازی به تفاوت میان ضریب تخفیف ترافیک داخلی و ضریب محاسبه ترافیک بینالملل بازمیگردد.
تست عملی ایرانسل چه چیزی را نشان داد؟
ایرانسل در این نشست برای بررسی عملی موضوع، چند آزمایش را در حضور خبرنگاران انجام داد.
در یکی از آزمایشها، یک بسته اینترنت ۱.۵ گیگابایتی فعال شد و سپس فایلی با حجم حدود یک گیگابایت دانلود شد. پس از پایان دانلود، میزان باقیمانده بسته در اپلیکیشن «ایرانسل من» بررسی شد.
بر اساس نتیجه اعلامشده در نشست، حجم کسرشده از بسته با حجم واقعی داده دانلودشده مطابقت داشت.
در ادامه، تستهای دیگری برای دانلود از وبسایتهای داخلی و همچنین استفاده از پیامرسان داخلی انجام شد تا نحوه اعمال ضرایب مربوط به ترافیک داخلی و پیامرسانهای داخلی نیز بهصورت عملی نمایش داده شود.
ایرانسل اعلام کرد در سناریوهای مختلف بررسیشده، از جمله دانلود از سایتهای داخلی و خارجی، استریم و استفاده از پیامرسانها، مغایرتی میان میزان داده مصرفشده و حجم کسرشده از بسته مشاهده نشده است.
محسن اخباری همچنین با اشاره به نقش سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی گفت فرآیند محاسبه مصرف اینترنت همواره تحت نظارت رگولاتوری قرار دارد و تستهای مربوط به نحوه محاسبه مصرف نیز به دفعات انجام میشود.
آیا اپراتورها میتوانند حجم اینترنت را بیشتر از میزان واقعی کم کنند؟
سعید عسکری، مدیرکل روابط عمومی و ارتباطات سازمانی ایرانسل، با اشاره به ساختار سامانههای اپراتورها و نظارتهای موجود، گفت از نگاه ایرانسل، امکان تقلب در این فرآیند وجود ندارد.
او همچنین تأکید کرد که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات به اپراتورها برای بررسی و شفافسازی گلایههای کاربران مهلت داده بود و ایرانسل نیز نشست خود را در آخرین روز این مهلت برگزار کرده است.
البته نتیجه این نشست را باید در چارچوب تستهایی که توسط خود اپراتور انجام شده ارزیابی کرد؛ به بیان دیگر، آزمایشهای ارائهشده نشان میدهد در سناریوهای بررسیشده، محاسبه حجم مطابق ضرایب اعلامشده انجام شده است، اما این موضوع لزوماً به معنای آن نیست که تمام عوامل مؤثر بر مصرف اینترنت کاربر در یک آزمایش ساده قابل مشاهده باشند.
بخشی از مصرف اینترنت ممکن است کاربر را غافلگیر کند
علیرضا مهری، معاون بازاریابی، فروش و توزیع ایرانسل، در بخش دیگری از نشست به تفاوت میان میزان مصرفی که کاربر تصور میکند و مجموع دادهای که تلفن همراه واقعاً مصرف میکند اشاره کرد.
به گفته او، گوشیهای هوشمند بهطور همزمان با اپلیکیشنها و سرورهای مختلف ارتباط دارند و بخشی از تبادل داده در پسزمینه انجام میشود؛ در حالی که کاربر ممکن است از این میزان مصرف اطلاع نداشته باشد.
بهروزرسانی خودکار اپلیکیشنها، دریافت داده در پسزمینه، همگامسازی اطلاعات و فعالیت همزمان چندین سرویس میتواند باعث شود میزان مصرف واقعی دستگاه بیشتر از چیزی باشد که کاربر با توجه به فعالیت مستقیم خود انتظار دارد.
برای مثال، ممکن است کاربر تصور کند فقط چند دقیقه در یک شبکه اجتماعی حضور داشته و چند ویدئو دیده است، اما در همین مدت، تصاویر و ویدئوهای دیگری نیز در پسزمینه بارگذاری شده باشند.
سرعت بیشتر اینترنت میتواند به مصرف بیشتر منجر شود
یکی دیگر از عواملی که در این نشست مورد اشاره قرار گرفت، افزایش سرعت اینترنت بود.
مهری توضیح داد که افزایش سرعت شبکه میتواند باعث شود محتوا با سرعت بیشتری در اختیار کاربر قرار بگیرد و در سرویسهایی مانند شبکههای اجتماعی، تصاویر و ویدئوهای بیشتری بارگذاری شوند.
در چنین شرایطی ممکن است کاربر احساس کند تنها محتوایی را مصرف کرده که مستقیماً مشاهده کرده است، در حالی که بخشی از داده مربوط به محتوایی است که برنامه پیشاپیش دریافت کرده است.
بنابراین افزایش سرعت اینترنت الزاماً به معنای کاهش مصرف حجم نیست و در برخی سرویسها حتی میتواند به دریافت سریعتر و بیشتر محتوا منجر شود.
کیفیت ویدئو؛ یکی از عوامل مهم مصرف اینترنت
پیام مهدوی، مدیرکل توسعه محصول ایرانسل، نیز کیفیت پخش ویدئو را یکی از عوامل مهم در میزان مصرف اینترنت دانست.
حجم مصرفی یک ویدئو بسته به کیفیت پخش میتواند تفاوت قابل توجهی داشته باشد. یک محتوای ویدئویی در کیفیت پایین با همان محتوا در Full HD یا 4K مصرف یکسانی ندارد.
در نتیجه، تغییر تنظیمات کیفیت پخش ویدئو در سرویسهای مختلف میتواند تأثیر مستقیمی بر سرعت تمامشدن بسته اینترنت داشته باشد.
بهروزرسانی اپلیکیشنها، فعالیت برنامهها در پسزمینه و افزایش تعداد سرویسها و پیامرسانهای مورد استفاده کاربران نیز از دیگر عواملی است که به گفته مهدوی میتواند مصرف اینترنت را افزایش دهد.
VPN؛ عامل دیگری در افزایش مصرف و تغییر نوع ترافیک
یکی از مهمترین بخشهای توضیحات ایرانسل به تأثیر استفاده از VPN یا فیلترشکن بر مصرف اینترنت مربوط میشد.
مهدوی توضیح داد که میزان افزایش مصرف ناشی از VPN در همه فیلترشکنها یکسان نیست و بسته به نوع فیلترشکن میتواند متفاوت باشد. به گفته او، این افزایش در برخی موارد حدود یک درصد، در برخی موارد پنج درصد و در بعضی نمونهها حتی به حدود ۱۰ درصد میرسد.
اما مسئله VPN تنها افزایش مصرف داده نیست. روشن بودن فیلترشکن میتواند در نحوه شناسایی مقصد ترافیک نیز تأثیر بگذارد.
به بیان ساده، اگر کاربر در حالت عادی از یک سرویس داخلی استفاده کند، ترافیک آن در صورت قرار داشتن سرویس در فهرست ترافیک داخلی، با تعرفه داخلی محاسبه میشود؛ اما زمانی که VPN فعال است، مسیر ارتباطی تغییر میکند و تشخیص مقصد واقعی ترافیک برای شبکه اپراتور دشوارتر میشود.
در نتیجه ممکن است ترافیکی که کاربر تصور میکند داخلی است، در عمل بهصورت ترافیک بینالملل محاسبه شود و تخفیف ترافیک داخلی برای آن اعمال نشود.
این مسئله بهخصوص در شرایطی اهمیت دارد که بسیاری از کاربران به دلیل فیلتر بودن بخشی از سرویسهای پرکاربرد، فیلترشکن خود را تقریباً بهصورت دائمی روشن نگه میدارند.
تغییر الگوی مصرف کاربران بعد از جنگ
در این نشست همچنین به تغییر الگوی مصرف اینترنت کاربران در ماههای اخیر اشاره شد.
افزایش استفاده از پیامرسانهای داخلی در کنار استفاده گسترده از شبکههای اجتماعی بینالمللی، تغییر نوع محتوای مصرفی و استفاده بیشتر از سرویسهای ویدئویی میتواند باعث شود الگوی مصرف کاربران نسبت به گذشته تغییر کند.
برای نمونه، اگر دانلود خودکار عکس، ویدئو یا فایل در پیامرسانها فعال باشد، بخشی از ترافیک بدون آنکه کاربر مستقیماً محتوایی را باز کند مصرف میشود.
از سوی دیگر، شبکههایی مانند اینستاگرام که سهم قابل توجهی از محتوای آنها را عکس و ویدئو تشکیل میدهد، میتوانند در مقایسه با سرویسهای متنی مصرف داده بسیار بیشتری داشته باشند.
بنابراین مقایسه ساده میزان دوام یک بسته اینترنت در دو بازه زمانی مختلف، بدون در نظر گرفتن تغییر نوع استفاده، کیفیت محتوا، VPN و فعالیتهای پسزمینه، لزوماً نمیتواند نشاندهنده تغییر در نحوه محاسبه حجم توسط اپراتور باشد.
«حجمخواری»؛ ادعایی که هنوز نیاز به اندازهگیری مستقل دارد
مجموع این توضیحات نشان میدهد که میان دو موضوع باید تفاوت قائل شد: نحوه محاسبه حجم توسط اپراتور و میزان مصرف واقعی اینترنت توسط دستگاه کاربر.
تستهای ارائهشده از سوی ایرانسل در این نشست نشان داد در سناریوهای آزمایششده، حجم کسرشده از بسته با حجم واقعی داده و ضرایب اعلامشده مطابقت داشته است.
از سوی دیگر، عوامل متعددی مانند فعالیت برنامهها در پسزمینه، کیفیت بالای ویدئو، بارگذاری خودکار محتوا، بهروزرسانی برنامهها و استفاده از VPN میتوانند مصرف واقعی داده را افزایش دهند یا باعث شوند کاربر تصور متفاوتی از میزان مصرف خود داشته باشد.
به همین دلیل، ادعای «حجمخواری» را نمیتوان صرفاً بر اساس زودتر تمامشدن بسته اینترنت اثبات کرد. برای چنین نتیجهای، مقایسه دقیق و مستقل میزان داده واقعی مبادلهشده با میزان کسرشده از بسته در سناریوهای کنترلشده ضروری است.
کاربران چگونه مصرف اینترنت خود را کنترل کنند؟
ایرانسل در پایان این نشست علاوه بر تشریح نحوه محاسبه مصرف، چند راهکار برای مدیریت مصرف اینترنت به کاربران پیشنهاد کرد.
بررسی منظم میزان مصرف داده در گوشی و اپلیکیشنهای مختلف، غیرفعالکردن دانلود و بهروزرسانی خودکار در صورت نیاز، کنترل فعالیت برنامهها در پسزمینه و کاهش کیفیت پخش ویدئو از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش مصرف کمک کند.
همچنین کاربران ایرانسل میتوانند در اپلیکیشن «ایرانسل من» میزان مصرف خود را بررسی کنند و تفکیک مصرف مربوط به ترافیک بینالملل، ترافیک داخلی و پیامرسانهای داخلی را مشاهده کنند.
در نهایت، آنچه از توضیحات ایرانسل و رگولاتوری برمیآید این است که یک گیگابایت مصرف ترافیک بینالملل، یک گیگابایت از بسته کاربر کم میکند و ضریب ۲.۷ به معنای افزایش حجم مصرف اینترنت بینالملل نیست. عدد ۲.۷ مربوط به مزیت تعرفهای ترافیک داخلی است؛ در حالی که عواملی مانند VPN، کیفیت ویدئو، فعالیتهای پسزمینه و تغییر الگوی مصرف میتوانند باعث شوند بسته اینترنت در عمل سریعتر از انتظار کاربر تمام شود.
با این حال، ادامه بررسی و انتشار دادههای مستقل و قابل راستیآزمایی از سوی نهادهای نظارتی و اپراتورها میتواند به روشنترشدن موضوع و کاهش ابهام کاربران درباره نحوه محاسبه حجم اینترنت کمک کند.
