به گزارش مدیاتی، با ابلاغ مصوبه جدید رگولاتوری از بامداد جمعه اول آبان‌ماه، تعرفه خدمات ارتباطات سیار شامل بسته‌های اینترنت، مکالمه و پیامک در همراه اول، ایرانسل و رایتل تا سقف ۴۰ درصد افزایش یافت. همچنین ایرانسل خدمات اینترنت ثابت (TD-LTE) و فیبر نوری (FTTx) را مشمول این سقف قیمتی کرده است. این جهش قیمتی در شرایطی اعمال شده که به دلیل تداوم اختلالات، پکت‌لاست بالا و فیلترینگ گسترده، کیفیت شبکه برای مشترکان بهبود نیافته و موجی از انتقاد شدید و نارضایتی عمومی را در پی داشته است.
جزئیات تغییرات قیمتی بسته‌ها و وضعیت خریدهای قبلی
بر اساس اطلاعیه‌های رسمی صادرشده از سوی اپراتورهای تلفن همراه و انتشار گزارش افشای اطلاعات بااهمیت شرکت ارتباطات سیار ایران در سامانه کدال، ارقام جدید از نخستین ساعات بامداد اول آبان‌ماه در تمامی درگاه‌های فروش، کدهای دستوری (USSD) و اپلیکیشن‌های رسمی اعمال شدند.
بر پایه ضوابط اعلام‌شده از سوی نهادهای ناظر بر بازار ارتباطات:
- تمامی بسته‌های اینترنتی که مشترکان پیش از تاریخ اول آبان‌ماه خریداری و فعال کرده‌اند، تا پایان مهلت زمانی یا اتمام سقف ترافیک بدون کسر هزینه اضافی معتبر باقی خواهند ماند.
- فرمول محاسبه ترافیک بومی تغییری نکرده است؛ مصرف سایت‌های داخلی مشمول به‌صورت نیم‌بها و پیام‌رسان‌های بومی برگزیده به‌صورت یک‌سوم ترافیک بین‌الملل کسر می‌شود.
- اپراتورها همراه با این مصوبه، علاوه بر اینترنت همراه و ثابت، نرخ تعرفه پایه مکالمه صوتی و ارسال پیامک را نیز تا سقف ۴۰ درصد گران‌تر کرده‌اند.
چرا با وجود عدم ارتقای کیفیت، تعرفه‌ها ۴۰ درصد گران شد؟
پرسش بنیادین و مشترک آحاد جامعه و کارشناسان این است که چرا در ازای خدماتی که سرعت و پایداری آن تغییری نکرده و با نوسان شدید همراه است، باید هزینه بالاتری پرداخت شود؟ پاسخ به این پرسش در شکاف عمیق میان تراز مالی اپراتورها و ساختار ارزی تجهیزات مخابراتی نهفته است:
- درآمدهای ریالی در برابر مخارج سنگین دلاری: تجهیزات هسته شبکه، روترهای لبه، دکل‌های رادیویی (BTS)، سامانه‌های فرکانسی و حتی لایسنس‌های نرم‌افزاری تماماً وابسته به واردات و پرداخت‌های ارزی (دلار و یورو) هستند. جهش‌های مکرر نرخ ارز و تورم عمومی، توان نقدینگی اپراتورها را برای خرید تجهیزات یدکی و قطعات مصرفی به‌شدت تحلیل برده است.
- هشدار نسبت به فرسودگی و سرنوشت صنعت برق: وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با صراحت اعلام کرده است که تثبیت دستوری تعرفه‌ها سرمایه‌گذاری زیرساختی را متوقف کرده و شبکه مخابراتی کشور را طی سال‌های آینده به سرنوشت ناترازی و افت حاد صنعت برق دچار خواهد کرد. به گفته رگولاتوری، بدون تزریق منابع مالی جدید، فرسودگی تجهیزات موجود اجتناب‌ناپذیر بود.
- درخواست اولیه ۱۰۰ درصدی اپراتورها: سه اپراتور تلفن همراه در جلسات کارشناسی خواستار افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت‌ها بودند تا بتوانند هزینه‌های عملیاتی و آسیب‌های ناشی از تنش‌های منطقه‌ای اخیر را پوشش دهند؛ اما نهادهای تنظیم‌گر در نهایت سقف ۴۰ درصد را تصویب و ابلاغ کردند.
تناقض‌های ساختاری و چرایی خشم به‌حق مشترکان
با وجود توجیهات مالی شرکت‌های مخابراتی، جامعه کاربران و کارشناسان مستقل دلایل متعددی برای غیرمنصفانه دانستن این گرانی مطرح می‌کنند:
- وعده‌های تحقق‌نیافته در گرانی‌های گذشته: در اسفند سال گذشته نیز تعرفه‌ها با این تعهد رسمی افزایش یافت که درآمدهای حاصله صرف توسعه فیبر نوری، افزایش چشمگیر سایت‌های 5G و کاهش پینگ شود؛ اما آمارهای رتبه‌بندی بین‌المللی و تجربه ملموس مردم نشان می‌دهد کیفیت نه‌تنها ارتقا نیافته، بلکه با اختلالات مکرر همراه بوده است.
- تحمیل هزینه مضاعف فیلترشکن‌ها و هدررفت حجم: کاربر ایرانی برای دسترسی به ابتدایی‌ترین نیازهای روزمره و پلتفرم‌های کاربردی، ماهیانه ارقام قابل‌توجهی صرف خرید سرورها و ابزارهای دورزدن محدودیت‌ها می‌کند. علاوه بر هزینه این ابزارها، رمزنگاری پروتکل‌های VPN مصرف حجم بسته‌ها را بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش می‌دهد و عملاً حجم بسته‌ها بسیار زودتر از گذشته تخلیه می‌شود.
- فروش کالای ناقص به بهای پرمیوم: اینترنت در شرایط فعلی یک محصول مسدودشده با دسترسی محدود و افت پکت‌لاست است. دریافت قیمت‌های روز و به‌روزرسانی مداوم نرخ خدمات روی محصولی که نیمی از محتوای آن غیرقابل استفاده است، نارضایتی مصرف‌کنندگان را تشدید کرده است.
بازتاب گسترده واکنش کاربران در شبکه‌های اجتماعی
انتشار ناگهانی خبر گرانی بسته‌ها از بامداد جمعه، با موجی از بازتاب‌های تند و انتقادی در پلتفرم‌های اجتماعی همراه شد:
- «هزینه‌ها دلاری، درآمدها ریالی؟»: بسیاری از کاربران اشاره کردند که اگر استدلال اپراتورها هزینه‌های ارزی است، چرا دستمزد کارمندان و کارگران متناسب با تورم و ارز ترمیم نمی‌شود و تنها تعرفه‌های خدمات شرکتی و دولتی فوراً با نرخ روز دلاریزه می‌شوند؟
- انتقاد به گرانی پنهان و حذف بسته‌های به‌صرفه: مشترکان متوجه شده‌اند که همزمان با گرانی ۴۰ درصدی، بسته‌های شبانه، نامحدود و اقتصادی بلندمدت نیز دستخوش تغییر شده یا ساعات آن‌ها به ۱ تا ۷ صبح محدود شده است که عملاً بار مالی واقعی را فراتر از سقف مصوب می‌برد.
- افزایش تمایل به راه‌حل‌های جایگزین و اینترنت ماهواره‌ای: فعالان حوزه فناوری و صاحبان کسب‌وکارهای آنلاین تأکید کرده‌اند با گران‌تر شدن و کند ماندن اینترنت داخلی، توجیه اقتصادی مهاجرت تیم‌های کاری و تجاری به راهکارهای ماهواره‌ای نظیر استارلینک حتی با وجود محدودیت‌ها و هزینه‌ها، روزبه‌روز افزایش می‌یابد.
راهکار کجاست؟ انتقال بار از موبایل به فیبر نوری
کارشناسان حوزه ارتباطات متفق‌القولند که افزایش مکرر قیمت اینترنت همراه، صرفاً یک مسکن موقت برای پوشش هزینه‌های نگهداری است. راهکار اساسی و پایدار، تمرکز سرمایه‌گذاری بر توسعه سریع شبکه ثابت مبتنی بر فیبر نوری (FTTH) است تا ترافیک سنگین داده و محتوای ویدیویی از دکل‌های بی‌سیم تخلیه شده و کاربران بتوانند اینترنتی نامحدود، پرسرعت و ارزان‌تر را روی بسترهای ثابت تجربه کنند.
